1850-1940 | Wederopbouw | Na '65
>>>
  • architect
  • straat
  • stijl
  • functie
  • tools
  • Gereedschap

    Een timmerman, een metaalgieter en vier schilders richtten in 1854 de Maatschappij tot verbetering van den werkenden stand op. In 1868 werd de naam gewijzigd tot Maatschappij voor den werkenden stand.

    Doel van de vereniging was het bevorderen van de "zedelijke en stoffelijke belangen" van werkbazen en knechten in verschillende vakken.

    Een van de eerste activiteiten was de afdeling Straatreiniging (1855). Het was een werkverschaffingsproject: in opdracht van de gemeente veegden 'oude en gebrekkige werklieden' bruggen, pleinen en markten schoon. In 1877 zette de gemeente een eigen dienst Stadsreiniging op, maar de veegdienst van de Maatschappij heeft tot in de 20e eeuw bestaan.

    Andere afdelingen waren onder meer die voor 'Behoeftige vrouwen uit den arbeidenden stand', 'Kosthuizen', 'Volksvoordrachten', 'Teekenschool' (voor meisjes) en 'Weldadig fonds'. De laatste hielp werklieden die door een ongeval of ziekte in nood waren geraakt. Vanaf 1886 was er ook een Arbeidsbeurs, die in 1907 werd overgenomen door de gemeente en verderging als Arbeidsbureau. De Arbeidsbeurs van de Maatschappij was de eerste van Nederland.

    De belangrijkste activiteiten van de Maatschappij lagen op het gebied van het onderwijs. Ze richtte in 1861 een Ambachtsschool op, een van de eerste van Nederland, aanvankelijk gevestigd in de Gravenstraat en vanaf 1868 in een door G.B. Salm ontworpen gebouw aan de Weteringschans. Directeur was van 1867 tot 1890 Jacob Olie, tegenwoordig vooral bekend vanwege zijn magnifieke foto's. Er volgden nog diverse andere ambachtsscholen, verspreid over de stad. In 1914 kwam de afdeling Ambachtsscholen geheel los te staan van de Maatschappij. De afdeling heeft nog tot 1996 bestaan, op het eind als Vereniging Beroepsonderwijs Amsterdam.

    De maatschappij dreef vanaf 1863 ook een Industrieschool. Waar de Ambachtsscholen voorlopers waren van de LTS, was de Industrieschool de voorganger van de MTS. De Industrieschool was aanvankelijk alleen toegankelijk voor zonen van leden maar vanaf 1878 voor iedereen. De lessen werden vanaf 1883 gegeven in het verenigingsgebouw aan de Kloveniersburgwal. Diverse later vooraanstaande architecten hebben er 's avonds tekenonderwijs genoten, terwijl ze overdag in de praktijk werkten.

    Door de opheffing rond 1800 van de gilden en daarmee van de meester-gezel-opleidingen was technisch onderwijs vrijwel geheel verdwenen uit Amsterdam. Met de scholen voor beroepsonderwijs heeft de Maatschappij een grote bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de industrie in Amsterdam.

    Rond 1980 werd de Maatschappij ontbonden. De sociale en onderwijzende taken waren inmiddels allemaal overgenomen door de overheid.

    Maatschappij voor den Werkenden Stand

    1854 - 1980

    Alle personen en organisaties

    Laatste wijziging:
    augustus 2018